De geschiedenis van de boerderij Brink 4 in Gasteren

Brink 4  – [O138] [G17] — Bouwjaar: 1784 — Bewoning:

<1832   Egge Fokke Booys Houwing en Engelien Straatman – Willem, Hindrik, Jan, Johannes, Fokkelina, Jantien, Fake, Eggo, Aaltien,
Aaltien,Aaltje, Aaltje (velen van hen sterven op jonge leeftijd)
Egge Fokke Booijs was in 1848 bij de markescheiding de grootste markegenoot van Gasteren
1844     Willem Houwing en Albert Scholtens
??           Albert Scholtens en Aaltien Egge Booijs
1855      Albert Scholtens en kinderen en Steven Scholtens en andere erfgenamen
1860     Lucas Thies en Niesje Riesing – Grietje, Hillechien
??        Hendrik Timmer en Niesje Riesing – Hendrik en Hillechien Thies, Aaltje, Lambert, Lukas, Niesje
1868     Jan Alberts Sijbring en Marchien (weduwe van Jan Meursing)
1903     Egge Booij Scholtens
1905     Hendrik Renken en Aaltje Hardering
1910     Het stalgedeelte van het pand wordt gesloopt en verbouwd.
Hendrik Renken overlijdt tussen 1910 en 1930.
1930     Het pand wordt verpacht aan de familie Weites:
Harm Weites en Antje Bos – Hendrikje, Pieter, Albert, Aaltje en knechten Alof Boer en
A. Koers
??        Berend Olthof en Hendrikje Weites – Antje
??        Pieter Weites en Roelofje Liebe – Harm, Berend

1959     Lambert Tiems en Johanna Aaltje Renken – Tieme, Berry, Jan, Henk
1962     Lambert Tiems (Johanna Aaltje Renken †) – Tieme, Berry, Jan, Henk
1966     Lambert Tiems en Janny Bos – Tieme, Berry, Jan, Henk en Aly Fokkens (dochter van Janny)
1980     Otto Klooster en Martha Bruitzman
Zij hebben de boerderij verbouwd.
1988     Rink Nauta
1990     Erik Kwakernaak en Helma Finze
2023     Erik Kwakernaak (Helma Finze †)

Tot zover de informatie over Brink 4 uit de Bewoningsgeschiedenis in het boek Gasteren, aangevuld met gegevens uit het kadaster dat in 1932 werd geïntroduceerd. Het gaat in het kadaster altijd over eigenaren en dat zegt niets over wie bewoners waren. Aan te nemen valt dat Brink 4 een groot deel van de tijd tot 1959 eigendom was van personen uit rijkere families uit de wijdere omgeving die de boerderij verpachtten aan minder vermogende boeren.

Wie de boerderij gebouwd heeft is onbekend, evenals wie er tussen 1784 en de eerste in het kadaster van 1832 geregistreerde eigenaar Egge Fokke Booijs Houwing, toen eigenaar van was of er gewoond heeft.

De boerderij aan de Brink 4 stamt uit 1784 – dat staat in elk geval in muurankers aangegeven op de westgevel. Als dat klopt – er wordt gezegd dat er met die jaartallen weleens gesjoemeld werd als de smid toevallig nog ergens een gebruikt muuranker had liggen – is  het pand waarschijnlijk het op één na oudste bouwwerk van Gasteren: niet zo oud als De Hoek 16, dat van 1664 dateert, maar ouder dan de monumentale boerderij op Oosteinde 1, die het jaartal 1798 draagt.

Op een kaart uit 1832 is te zien dat er toen aan de oostkant van de boerderij aan de Brink 4 nog een schuur vastzat, waar sinds 1910 een los schuurtje staat dat gebruikt wordt als garage. Tot ca. 1980 was dat nog dicht aan de Brinkkant en werd er jongvee gestald. Ten westen van de boerderij aan de Brink stond toen nog een ‘bouwwerk van de Boermarke dat verdwenen is, tegenover Gagels 1, dat toen nog niet gebouwd was. Albert Meijering van Brink 3, die tot zijn overlijden in 2006 die akker bewerkte, vertelde dat op die plek bij het ploegen vaak stenen en stukken leem van een vloer omhoog kwamen.

Op deze kadasterkaart van na 1850 is de plattegrond van Brink 4 niet gewijzigd. Gagels 1 is in 1850 gebouwd. Aan het opvallende verloop van de perceelgrens ertegenover is nog te zien dat daar ooit een bouwwerk heeft gestaan. Duidelijker dan op de vorige kaart is het perceel nummer 1738 midden op de Brink te zien, ongeveer op de plek waar nu de brievenbus staat. Dat mini-perceeltje was eigendom van de gemeente Anloo, misschien voor een dorpspomp.

Brink 4 is geen monument doordat alleen het voorhuis uit 1784 stamt. In 1910 is het oude deel- en stalgedeelte gesloopt en is er een nieuwe stal aangebouwd. Het toen nieuwe dak werd met pannen gedekt, terwijl het voorhuis zijn rieten dak behield. De nieuwbouw is aan beide zijden breder dan het voorhuis. Daardoor staat de stal aan de Brinkkant net een of twee meter over de oorspronkelijke erfgrens, dus eigenlijk op boerengrond. De erfgrens loopt bij boerderijen aan brinken vaak gelijk aan de muren vanwege de grondbelasting; eigenaren hadden er geen belang bij om belasting te betalen voor het gebruik van openbaar toegankelijke grond. Wel hoort nog steeds een stukje van de Brink achter de baander bij Brink 4.

In de nieuwe stal werden deels oude gebinten gebruikt. Het is onzeker of ze uit de vorige stal of elders vandaan kwamen, maar voor de staanders werd nieuw rondhout gebruikt. In een ervan staan merktekens van de timmerman; Het is onbekend wat die betekenen.

De stal staat in het lood, terwijl het voorhuis in zijn geheel een beetje naar het Oosten leunt. Dat was goed te zien aan de oplangen toen het dak opnieuw gedekt werd.

 

Waarschijnlijk is het huis door de westenwind scheef gewaaid. Het oude huis was flexibel gebouwd met halfsteens muren. De voegen in de westgevel waren begin jaren negentig waarschijnlijk nog de originele gesneden voegen, maar ze waren erg slecht, mede doordat er in de jaren tot 1980 een flink pak klimop tegen groeide. Een gesneden voeg is erg duur, dus toen de gevel in 1990 opnieuw gevoegd moest worden werd het een platvol geborstelde voeg.

 

Tot 1960 was het voorhuis waarschijnlijk nog in originele staat: een Drentse kamer met bedsteden en een schouw met een kachel ervoor. De huisdeur zat in de zijgevel aan de Brinkkant en gaf direct toegang tot de woonkamer.
In de noordwesthoek zat een ondiepe kelder; daarvan zit aan de buitenkant nog steeds een gat voor de lichttoetreding.

Vanaf 1930 werd de boerderij door de familie Renken verpacht aan de familie Weites, die er woonde en werkte tot 1960. In dat jaar kwam Lambert Tiems met zijn vrouw Johanna Aaltje Renken en kinderen terug uit Australië. Zij verbouwden het voorhuis naar de inzichten van die tijd.

 

 

In 1980 vertrok de familie Tiems naar een nieuwe ruilverkavelingsboerderij aan de Molenberg even buiten Anloo.
Met de familie Tiems verdween het laatste boerenbedrijf uit het pand Brink 4. (zie HIER een krantenbericht uit 1980). Otto Klooster en Martha Bruitzman bouwden het in 1980-1981 om tot woonboerderij. Het voorhuis werd woonkamer met een schuifpui aan de noordkant naar de tuin. De schouw aan de westkant werd afgebroken; de oude schoorsteen is alleen nog binnen op de verdieping zichtbaar. Er kwam een nieuwe schoorsteen in het midden met een houtkachel. Tussen de eettafel en de keuken kwam een soort podium: in die jaren was split level mode.

Achter de brandmuur kwamen in de voormalige stal de keuken en drie slaapkamers. Er werd vloerverwarming aangelegd en een sauna. Achterin de stal bleef nog een open ruimte, waar Otto Klooster onder meer zijn zeilboot parkeerde. Tot 2002 keek je daar nog tegen de pannen aan; boven de slaapkamers was de zolder alleen min of meer begaanbaar op een loopplanken die daar provisorisch neergelegd waren.

In 1988 werd het huis verkocht aan Rink Nauta, een homeopathische huisarts, die toentertijd landelijk bekend was van een radioprogramma waarin hij advies gaf aan mensen die belden met gezondheidsproblemen; in het dorp stond hij bekend als ‘de krudendokter’. Het was zijn bedoeling om in het huis een homeopathische artsenpraktijk te vestigen, maar dat ging niet door.

In 1989 kochten Erik Kwakernaak en Helma Finze het huis. In de open ruimte achter in de stal lieten zij in 1991 een atelier voor schilderes Helma inbouwen met een groot raam aan de tuinkant. In 2002-2003 werd het ‘podium’ in de woonkamer weggehaald en een nieuwe keuken geïnstalleerd.

Het pannendak werd geïsoleerd en de zolder geschikt gemaakt voor de opslag en het tentoonstellen van Helma’s schilderijen. In 2023 overleed zij, met achterlating van een groot oeuvre.

 

Erik Kwakernaak, met medewerking van Berry Tiems en Herman Roepman

Augustus 2026